Glyph

Mapa dečijeg sveta: Zemlje koje su izričito zabranile telesno kažnjavanje dece

Međunarodna organizacija Save the Children iz Švedske kreirala je “mapu dečijeg sveta” gde se nalaze zemlje koje su izričito zabranile svaki vid telesnog kažnjavanja dece u svim okruženjima. Ono što se 1970-ih široko smatralo radikalnom, sada je postalo zvanična norma u više od 50 od 203 svetske nacije, a vlade najmanje 56 drugih država obavezale su se na reformu zakona.

Među njima se nalazi i Srbija koja je izrazila spremnost da zabrani svako telesno kažnjavanje dece prihvatanjem preporuke koja je data tokom Univerzalnog periodičnog pregleda Srbije 2008. godine, a ova obaveza je potvrđena prihvatanjem sličnih preporuka u 2013. i ponovo u 2018. godini.

Istorijat

Švedska je prva zemlja koja je u potpunosti zabranila telesno kažnjavanje dece 1979. godine, a do danas je ukupno 54 zemlje sledilo taj put.

Do šezdesetih godina prošlog veka devet od deset dece predškolskog uzrasta u Švedskoj bilo je telesno kažnjavano kod kuće. Međutim, vremenom se sve više roditelja dobrovoljno suzdržavalo od ovakvog načina vaspitanja i telesno kažnjavanje postalo je zabranjeno u celom obrazovnom sistemu 1958. godine.

Tokom 1970-ih debata o tome gde je granica između telesnog kažnjavanja i zlostavljanja dece se intenzivirala. Staffan Janson, prethodno pedijatar i profesor javnog zdravlja u švedskom gradu Karlstad, objasnio je da su se stavovi promenili i pre donošenja novog zakona:

„Kada je parlament 1979. godine o tom pitanju glasao, dve trećine roditelja se već zalagalo za zakonsku zabranu telesnog kažnjavanja u svim okruženjima.“

15. marta 1979. godine, poslanici švedskog parlamenta prvi su u svetu glasali za zabranu. Zakon je počeo da se primenjuje 1. jula 1979. godine.

Ova mera je promenila uvreženo mišljenje među Šveđanima da je telesno kažnjavanje dece prihvatljivo. Tokom osamdesetih godina tek je trećina dece bila telesno kažnjavanja, a tokom devedesetih taj se broj smanjio na otprilike petinu, prema Janson-u.

Nakon ove odluke, susedne zemlje Finska i Norveška donele su slične zakone 1983. i 1987. godine. Za njima je krenula i Austrija 1989. godine. Tada su stavovi o pozitivnom roditeljstvu ubrzano počeli da šire među roditeljima, pa danas, 2019. godine, ukupno 54 zemlje izričito zabranjuju telesno kažnjavanje dece u svim okruženjima.

Centar za prava deteta se zalaže za izričitu zabranu telesnog kažnjavanja dece u svim okruženjima i promoviše pozitivni i nenasilni model vaspitavanja i disciplinovanja deteta, što bi dalje vodilo izgradnji nenasilnih modela ponašanja u našem društvu. Sprovođenje navedenih aktivnosti Centar za prava deteta sprovodi u okviru projekta „Prava deteta u politikama i praksi“ u partnerstvu sa Save the Children International, a uz finansijsku podršku Vlade Švedske.